نمي دانم تا به حال چه قدر به معلولين انديشيديم ؟ به معلوليني كه هيچ گاه به مثابه ديگر افراد پذيرفته شده ي جامعه ، جايي در روابط اجتماعي شهروندان ندارند. كساني كه ما هرگز به عنوان يك انسان معمولي باورشان نمي كنيم . همان هايي كه تنها كمي طبيعت رفتاري شان با ديگران تفاوت دارد و به خاطر همين تفاوت بايد همراه با خانواده شان از جامعه طرد شوند. همان ها كه به بهانه كوچك ترين چيزي لبخند بر لبانشان مي نشيند و به مجرد لبخند كوچكي براي ات دست تكان مي دهند.
فكر مي كنم به واسطه ي اين مقدمه كوتاه آشكار شده است كه مي خواهيم در اين شماره به معلولين بپردازيم ؛ معلوليني كه در يكي از مراكز توانبخشي تحت نظارت بهزيستي در فرديس نگهداري مي شوند.
سازمان بهزيستي مدتي است كه جهت رسيدگي بهتر به معلوين جسمي و ذهني كشور تصميم به سياست گذاري كوچك سازي گرفته است و مراكز توانبخشي را به بخش خصوصي واگذار نموده است تا به روند كيفي نگهداري از مدد جويان شتاب ببخشد. صد البته كه اين سياست گذاري موفق بوده است و امروز نيز هستند مراكزي دولتي كه درصدد واگذاري آسايشگاه به بخش خصوصي هستند. اما آنچه از اهميت بسياري برخوردار است تدوين قوانين علمي ، كارشناسي شده و جامعي مي باشد كه مي تواند جهت تسهيل امور مالي و ديگر وجوه اين امر خطير به خيرين و بانيان چنين امري( نگهداري از معلولين ) ياري رساند. به راستي چه ميزان از قوانين تدوين شده در چنين راستايي گام برداشته شده است و چه ميزان معضلات و مسائل گونه گون اين امر مورد ارزيابي قرار داده شده است؟
مركز شبانه روزي توانبخشي و نگهداري معلولين ذهني و جسمي آفرينش (تاسيس 1380)، واقع در انتهاي خيابان صاحب الزمان فرديس با مساحتي در حدود 3000 متر مربع و با بخش هاي مختلف سردخانه ،رختشوي خانه ، اتاق ملاقات ، نهار خوري ، قسمت هاي درماني و غيره از معدود مراكزي است كه جهت رفاه مدد جويان - چندين سال است- دست به راه اندازي چنين مركز مجهزي زده است. اين مركز ميزبان نود واندي مدد جو است كه ميزان قابل توجهي از آن ها بدون خانواده و مجهول الهويه هستند. در آفرينش همچنين 18 مادر يار و تعدادي پزشك عمومي ، پزشك متخصص ، روان شناس ، گفتار درمان ، كار درمان ، دو بهيار و علاوه بر اين آشپز ، كمك آشپز و چندين خدمه ونگهبان مشغول مي باشند.
بعد از اين كه بهزيستي از سياست گذاري هايي انبوه خود دست برداشت و در جهت كوچك سازي اين مجموعه ها و جهت پيشبرد وجوه كيفي مدد رساني به مدد جويان طبق شرايط خاصي اين مراكز را به بخش خصوصي واگذار كرد ، توانست از كمي از بار سنگين هزينه هاي هنگفت اين امر بكاهد . بهزيستي در ادامه همين امر طبق قوانيني معين 10 درصد پذيرش رايگان ، 10 درصد به صورت پذيرش آزاد و 80 درصد يارانه براي اين مراكز توانبخشي تعيين كرد كه 10 درصد اين مورد آخر رايگان و 10 درصد ديگر مددجويان مجهول الهويه را شامل مي باشد. اين مدد جويان افرادي هستند كه بدون خانه و خانواده و رها در جامعه بوده اند و اصولا طي معرفي مردم به بهزيستي به مراكز توانبخشي انتقال داده مي شوند و درست مثل معلولين ديگر يارانه فوق الذكر براي شان لحاظ مي شود ؛ يارانه اي كه با تمام ناچيز بودنش به صورت ماهيانه به اين مراكز پرداخت نمي شود و چه بسا مراكز توانبخشي مدت ها در انتظار اين مبلغ معطل مي مانند.
فرزين ، مسئول آسايشگاه معلولين آفرينش مي گويد : كمتر ماهي است كه ما با كسري بودجه رو به رو نشويم و اين در حالي است كه طبق قانون بهزيستي – كه به نوعي نيز مي تواند صحيح باشد – مراكز توانبخشي حق جلب مشاركت هاي مردمي نيز ندارند. و اين جا اين سئول مطرح مي شود كه اگر طي تحقيقات كارشناسان و تاييد سازمان بهزيستي هر مدد جو به هزينه اي در حدود 360000 هزار تومان در ماه نياز دارد، تامين اين پول از چه راهي امكان پذير است؟
آيا به راستي 9000 توماني كه به مدد جوياني كه در خانواده هاي خود نگداري مي شوند پرداخت مي شود ، كفايت مي كند؟
نبود قانون گذاري مدون مشكلات بسياري را براي مسئولين آسايشگاه ايجاد مي كند و خصوصا اين زماني است كه يارانه ها به موقع پرداخت نمي شود. گاهي مسئولين آسايشگاه به دليل وضعيت مالي خانواده ها از شهريه معمول بايد چشم پوشي كنند ، حق تبليغ براي مشاركت مردمي ندارند و از اين قبيل مشكلات كه جداً اين مراكز خصوصي را در تنگنا قرار مي دهد.
به گفته باقر پور فرزين طي بازبيني ها و بازديد هاي مكرر سازمان بهزيستي از آسايشگاه آفرينش و به جهت وسعت و كيفيت مددرساني اين مركز و شرايط مطلوب آفرينش نسبت به ديگر مراكز توانبخشي كرج و حتي استان تعدادمدد جويان اين مركز از 50 مدد جوي آغازين به 100 مدد جو افزايش يافت و اين در حالي است كه آسايشگاه آفرينش هنوز با كسري بودجه و كمبودهاي مالي مواجه است. در اين شكي نيست كه بانيان چنين امري را جز نيتي خير نيست و چنين مواردي هرگز نمي تواند توجيحي اقتصادي داشته باشد ، با اين حال اين موسسه خصوصي كه ملك مورد نظر را به صورت شخصي خريداري نموده تا جايي كه در توان دارد تمام هم خود را صرف نگهداري از معلولين بالاي 14 سال نموده است و تمام تلاش خود را بر اين گذارده كه خللي در امر نگهداري و وضعيت مركز وارد نگردد.
طي گفتگوي مفصلي كه با باقر پور فرزين ، مسئول آسايشگاه آفرينش انجام شد ، فرزين بسياري از قوانين بهزيستي را كارشناسي نشده خواند و گفت‌: اصولا فشارها بر روي مراكز است و بهزيستي هيچ گاه كاري براي معضلات ما نمي انديشد. وي يارانه ذكر شده را ناچيز خواند و گفت : ما چهار سال است كه به يك ميزان يارانه و به صورت نامرتب دريافت مي كنيم و اين در حالي است كه حداقل تورم اين چهار سال نيز در اين يارانه ها لحاظ نگرديده است.
فرزين همچنين باور نداشتن معلولين به عنوان يكي از اعضاي جامعه از جانب مردم را امري ناخوشايند توصيف كرد و با اشاره به مشكلات فرهنگي جامعه مان در اين زمينه ، بر بي توجهي مردم نسبت به روابط زناشويي و پرهيز از ازدواج هاي فاميلي تاكيد نمود. فرزين بي توجهي به ازدواج ها ي فاميلي ، علمي نبودن و سنتي نگاه كردن به مسئله ازدواج ، رعايت نكردن قوانين دوران بارداري ، تغذيه نامناسب و از اين قبيل مسائل را از مهم ترين عواملي دانست كه در تولد یک كودك معلول موثر است.
فرزين نگهداري از معلولين بالاي 14 سال پسر به طور شبانه روزي را پردردسر ترين وضعيت مي خواند و مي گويد : در اين گروه ما با مسائل مختلفي چون روحيه تهاجمي اين افراد ، مسائل جنسي ، خشونت و ازاين قبيل مشكلات مواجه هستيم كه بعضي از آن ها نيز طبيعي خوانده مي شود و جزو مشكلات ذاتي كار محسوب مي شود.
هر چند و با تمام اين اوصاف راقم اين سطور به عينه شاهد رابطه زيبا و صميمي فرزين با معلولين بود ؛ طوري كه با ورودش در سالن هاي مدد جويان ، معلولين او را در آغوش مي گرفتند و با صداي بلند نامش را صدا مي زدند.
منبع خبر هفته نامه نوین